Wprowadzenie
Kościół św. Marcina w Grywałdzie to jeden z najcenniejszych zabytków architektury drewnianej w Polsce. Zbudowany w II połowie XV wieku, stanowi doskonały przykład gotyckiego stylu, który wpisał się w krajobraz Podhala. Jego historia sięga czasów, gdy w miejscu obecnej świątyni znajdowała się pogańska gontyna. Kościół nie tylko zachwyca swoim wyglądem, ale także kryje w sobie bogatą historię oraz cenne elementy wyposażenia, które przyciągają turystów i miłośników sztuki sakralnej. W artykule przyjrzymy się bliżej historii kościoła, jego architekturze oraz najważniejszym elementom wyposażenia.
Historia kościoła
Kościół św. Marcina był wielokrotnie przebudowywany i modernizowany od momentu jego powstania. Przed rokiem 1618 dokonano znacznych zmian, które dotyczyły głównie konstrukcji dachu oraz stropów. W tym okresie dostawiono wieżę, a wnętrze pokryto polichromią, co znacząco wpłynęło na estetykę świątyni. W XX wieku planowano dalszą rozbudowę kościoła, jednakże wiele z tych zamierzeń pozostało jedynie w sferze planów. Wśród znanych remontów należy wymienić prace przeprowadzone przed 1930 rokiem, a także w latach 1936, 1942, 1958 oraz 2008–2010, kiedy to wykonano rozległe prace konserwatorskie.
Architektura kościoła
Kościół św. Marcina zachował swój pierwotny gotycki charakter i jest przykładem orientowanej, trójdzielnej świątyni obitej gontem. Składa się z prezbiterium oraz nawy w konstrukcji zrębowej, a także czworokątnej wieży o konstrukcji słupowej. Prezbiterium ma prostokątne zamknięcie, co jest typowe dla podhalańskich kościołów. Do prezbiterium przylega zakrystia, która została rozbudowana na początku XX wieku. Z kolei do nawy od południa dobudowano kruchtę w 1845 roku.
Wnętrze kościoła jest bogato zdobione polichromią, która przedstawia liczne motywy figuralne i ornamentalne. Na uwagę zasługują malowane kasetony zdobiące strop prezbiterium oraz malowidła przedstawiające sceny biblijne, takie jak Ukrzyżowanie czy postacie świętych Piotra i Pawła. Interesującym akcentem jest również malowidło ukazujące Michała Archanioła strącającego szatana do piekła, ukazanego w postaci niedźwiedzia.
Cenne elementy wyposażenia
Kościół św. Marcina może poszczycić się wieloma cennymi elementami wyposażenia, które świadczą o jego historycznym i artystycznym znaczeniu. Do najważniejszych należy późnogotycki tryptyk z XVI wieku umieszczony w ołtarzu głównym. Obraz przedstawia św. Marcina dzielącego swój płaszcz z żebrakiem, a w zwieńczeniu widnieje malowana Matka Boska z Dzieciątkiem.
Prawy ołtarz boczny pochodzi z pierwszej połowy XVII wieku i nawiązuje do schematu tryptyku. Jego skrzydła boczne zdobią wizerunki świętych Katarzyny i Doroty, które prawdopodobnie zostały namalowane około 1640 roku. Warto również zwrócić uwagę na rzeźbę Matki Boskiej Różańcowej z XVI lub początku XVII wieku, umieszczoną na południowej ścianie nawy.
Kolejnym interesującym dziełem sztuki sakralnej jest barokowo-ludowa rzeźbiona Pietà z XVIII wieku oraz dwa krucyfiksy barokowo-ludowe z XVII i XVIII wieku. Te cenne obiekty przyciągają uwagę nie tylko wiernych, ale także turystów odwiedzających ten urokliwy zakątek Podhala.
Znaczenie kulturowe i turystyczne
Kościół św. Marcina nie tylko pełni funkcję sakralną jako miejsce modlitwy i kultu religijnego, ale również stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego regionu. Obiekt znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego, co czyni go istotnym punktem na mapie turystycznej tego regionu.
Obecnie msze święte odprawiane są jedynie poza okresem zimowym, a ich harmonogram obejmuje soboty o godzinie 8:00. W pozostałe dni tygodnia wierni uczestniczą w nabożeństwach w nowym murowanym kościele. Mimo to kościół św. Marcina pozostaje miejscem spotkań lokalnej społeczności oraz okazją do refleksji nad historią regionu.
Zakończenie
Kościół św. Marcina w Grywałdzie to nie tylko piękna budowla architektoniczna, ale również ważny świadek historii regionu oraz kultury sakralnej Podhala. Jego unikalna konstrukcja oraz bogate wyposażenie sprawiają, że jest on jednym z najcenniejszych drewnianych kościołów w Polsce. Zachowanie jego pierwotnego charakteru oraz ciągłe prace konserwatorskie świadczą o dbałości społeczności lokalnej o to ważne dziedzictwo kulturowe.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).